Στη σύγχρονη εποχή μας, που χαρακτηρίζεται από συνεχείς αλλαγές, η οικογενειακή δομή και λειτουργία υπόκεινται σε σημαντικές μεταβολές. Οι μονογονεϊκές οικογένειες είναι τώρα ένα αναπόφευκτο πραγματικότητα, καθώς παρατηρούμε τη μετάβαση από την παραδοσιακή εκτεταμένη οικογένεια σε πιο μικρές πυρηνικές ή ακόμα και μονογονεϊκές μορφές.

Η μονογονεϊκή οικογένεια αναφέρεται σε μια οικογένεια όπου τα παιδιά μεγαλώνουν με έναν μόνο γονέα, είτε λόγω θανάτου του άλλου γονέα, διαζυγίου ή ακόμα και επειδή ο άλλος γονέας δεν έχει ποτέ υπάρξει. Αυτό το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο, αλλά οι λόγοι που οδηγούν στη δημιουργία μονογονεϊκών οικογενειών έχουν ποικίλες αιτίες ανάλογα με τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής. Παλαιότερα, αυτές οι οικογένειες προέκυπταν από πρόωρους θανάτους λόγω πολέμων, ασθενειών, μετανάστευσης ή εγκατάλειψης. Στη σημερινή εποχή, όμως, οι λόγοι είναι διαφορετικοί, με τις γυναίκες να έχουν περισσότερη αυτονομία και να επιλέγουν να φέρουν παιδιά στον κόσμο χωρίς να είναι παντρεμένες.

Ο συχνότερος τύπος μονογονεϊκής οικογένειας είναι αυτή που αποτελείται από μια μητέρα και τα βιολογικά της παιδιά. Ο αριθμός των οικογενειών με πατέρα και παιδιά είναι επίσης αυξητικός, αλλά παραμένει χαμηλότερος.

Σήμερα, οι μονογονεϊκές οικογένειες αντιπροσωπεύουν περίπου το 3% των ευρωπαϊκών οικογενειών, με διαφορετικά ποσοστά ανά χώρα. Στην Ελλάδα, περίπου 1 στις 5 οικογένειες είναι μονογονεϊκές. Σύμφωνα με έρευνες, στην Κύπρο το 88% των μονογονεϊκών οικογενειών έχουν τη μητέρα ως προστάτη. Ο αριθμός αυτός φαίνεται να αυξάνεται με την αύξηση του αριθμού των διαζυγίων.

Οι μονογονεϊκές οικογένειες αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα, και αυτά μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε οικονομικά, κοινωνικά και ψυχολογικά προβλήματα. Οικονομικά, οι μονογονείς αντιμετωπίζουν προκλήσεις όπως η ανάγκη να καλύψουν το μεγαλύτερο μέρος των οικονομικών αναγκών των παιδιών χωρίς τη στήριξη του δεύτερου γονέα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε οικονομικές δυσκολίες, ειδικά αν ο μονογονιός δυσκολεύεται να βρει εργασία ή αν το κόστος φύλαξης των παιδιών είναι υψηλό. Επιπλέον, η απουσία δεύτερου εισοδήματος μπορεί να καθιστά την οικονομική κατάσταση ακόμα δυσκολότερη.

Κοινωνικά, οι μονογονείς μπορεί να αντιμετωπίσουν το κοινωνικό στίγμα και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Το αρνητικό κοινωνικό κρίμα μπορεί να οδηγήσει σε απομόνωση και δυσκολία στο να βρουν υποστήριξη από το κοινωνικό περιβάλλον τους.

Ψυχολογικά, η απομόνωση και η πίεση που ασκείται στον μονογονιό μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικά συναισθήματα όπως κούραση, θλίψη και οργή. Ο μονογονιός μπορεί επίσης να βιώσει δυσκολίες στις διαπροσωπικές του σχέσεις και να αντιμετωπίσει προβλήματα στις σχέσεις του με μετέπειτα συντρόφους. Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος της υπερπροστασίας ή της υπερβολικής αυστηρότητας προς τα παιδιά, που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανεξαρτητοποίηση και την αυτοεκτίμηση τους.

Συνολικά, οι μονογονεϊκές οικογένειες αντιμετωπίζουν πολλές προκλήσεις, και η στήριξη και οι πόροι πρέπει να παρέχονται για να τους βοηθήσουν να αντιμετωπίσουν αυτά τα προβλήματα και να διασφαλιστεί η ευημερία των παιδιών τους.

Τα χαρακτηριστικά των μονογονεϊκών οικογενειών που προκύπτουν λόγω απώλειας ενός γονέα είναι εξαιρετικά σημαντικά. Στην περίπτωση του θανάτου ενός γονέα, ο επιζών γονέας και τα παιδιά πρέπει να αντιμετωπίσουν το πένθος και να προσαρμοστούν στη νέα τους καθημερινότητα. Η διαδικασία αυτή είναι δύσκολη, καθώς ο επιζών γονέας πρέπει να αντιμετωπίσει το δικό του πένθος και ταυτόχρονα να παρέχει σωστή στήριξη και φροντίδα στα παιδιά του.

Σε περίπτωση διαζυγίου, όταν δύο γονείς χωρίζουν, υπάρχουν πολλές δυσκολίες και αλλαγές. Συχνά συνοδεύονται από έντονα συναισθήματα θυμού, θλίψης και αβεβαιότητας.

Σε περιπτώσεις μονογονεϊκών οικογενειών που αποτελούνται από έναν ανύπαντρο γονέα, συνήθως πρόκειται για μητέρες που επιλέγουν να μεγαλώσουν μόνες τα παιδιά τους, και σε αυτήν την περίπτωση είναι σημαντικό να δώσουν κατάλληλες εξηγήσεις στα παιδιά τους σχετικά με τη διαφορετικότητα της οικογενείας τους.

Τα προβλήματα που συχνά αντιμετωπίζουν τα παιδιά που προέρχονται από μονογονεϊκές οικογένειες περιλαμβάνουν πιθανά προβλήματα συμπεριφοράς, απόρριψη του σχολείου, συγκρούσεις με τους γονείς, έλλειψη επίβλεψης, εμπλοκή με ουσίες, αλλά και πιθανή ανάληψη ρόλου γονέα από τα παιδιά ή αναζήτηση παρόμοιων προτύπων σε άλλα άτομα.

Παράλληλα, ο κοινωνικός αποκλεισμός των μονογονεϊκών οικογενειών μπορεί να οδηγήσει στην αντιμετώπιση διακρίσεων και κοινωνικής απόρριψης από το περιβάλλον τους.

Για να διατηρήσουν μια λειτουργική και ευτυχισμένη οικογένεια, οι γονείς πρέπει να φροντίζουν να είναι καλά και να προσέχουν τις ανάγκες τους. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να δείχνουν αγάπη και στήριξη στα παιδιά τους, να θέτουν όρια, να επικοινωνούν μαζί τους και να αναζητούν εξωτερική υποστήριξη, αν χρειαστεί.

Εξετάζοντας περαιτέρω το θέμα της λειτουργικής και ευτυχισμένης οικογένειας, ακολουθούν ορισμένες πρακτικές συμβουλές για τους γονείς:

1. Αυτοφροντίδα: Οι γονείς πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στην αυτοφροντίδα τους. Να προσέχουν την ψυχική και σωματική τους υγεία, διότι όταν αισθάνονται καλά, μπορούν να παρέχουν καλύτερη στήριξη στα παιδιά τους.
2. Αγάπη και Στήριξη: Τα παιδιά πρέπει να αισθάνονται αγαπημένα και στηριγμένα. Οι γονείς πρέπει να εκφράζουν την αγάπη τους και να δείχνουν ενδιαφέρον για τις ανάγκες και τα συναισθήματα των παιδιών τους.
3. Θέση Ορίων: Είναι σημαντικό να τεθούν όρια στη συμπεριφορά των παιδιών. Οι γονείς πρέπει να θέτουν όρια και να διδάσκουν την υπευθυνότητα, αλλά και να αποφεύγουν την υπερβολική αυστηρότητα.
4. Επικοινωνία: Η επικοινωνία μεταξύ γονέων και παιδιών είναι βασική. Οι γονείς πρέπει να ακούν τα παιδιά τους, να συνομιλούν και να ενθαρρύνουν τα παιδιά να μοιράζονται τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους.
5. Θετικά Πρότυπα: Είναι σημαντικό να υπάρχουν θετικά πρότυπα για τα παιδιά. Αν υπάρχουν άλλα άτομα του αντίθετου φύλου που είναι αξιόπιστα και μπορούν να αποτελέσουν θετικά πρότυπα, μπορεί να βοηθήσουν στη διαδικασία ταύτισης των παιδιών.
6. Υποστήριξη από το Περιβάλλον: Οι γονείς μπορούν να ζητούν βοήθεια και υποστήριξη από φίλους και συγγενείς. Η υποστήριξη από το κοινωνικό περιβάλλον είναι σημαντική για την αποφόρτιση και τη διατήρηση της ψυχολογικής ισορροπίας των γονέων.
7. Συνεχής Εκπαίδευση: Οι γονείς μπορούν να επενδύουν στη συνεχή εκπαίδευση και ανάπτυξη των δεξιοτήτων τους ως γονείς. Να αναζητούν πηγές για να μάθουν πώς να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που μπορεί να προκύψουν.
8. Δημιουργία Σταθερού Περιβάλλοντος: Η δημιουργία ενός σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος για τα παιδιά είναι ουσιαστική. Οι ρουτίνες και οι κανόνες μπορούν να προσφέρουν στα παιδιά την αίσθηση της ασφάλειας.
9. Ενίσχυση Κοινωνικής Δικτύωσης: Οι μονογονεϊκοί γονείς μπορούν να επενδύσουν στην κοινωνική δικτύωση. Συμμετοχή σε ομάδες υποστήριξης για μονογονεϊκούς γονείς ή η συναναστροφή με άλλους γονείς μπορεί να προσφέρει υποστήριξη και ανταλλαγή εμπειριών.
10. Υιοθεσία Θετικής Προοπτικής: Οι γονείς μπορούν να προσπαθούν να αντιμετωπίζουν την μονογονεϊκή οικογένεια ως μια ευκαιρία για ανάπτυξη και συνδέσεις με τα παιδιά τους. Η θετική στάση μπορεί να επηρεάσει θετικά το περιβάλλον της οικογένειας.
11. Επαγγελματική Βοήθεια: Σε περιπτώσεις όπου οι γονείς αντιμετωπίζουν προβλήματα που υπερβαίνουν τις δυνατότητές τους, η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας από ψυχολόγους ή άλλους ειδικούς μπορεί να είναι απαραίτητη

Το σημαντικότερο είναι να θυμηθείτε ότι δεν υπάρχει μια μόνο σωστή συνταγή για τη δημιουργία μιας επιτυχημένης μονογονεϊκής οικογένειας. Κάθε οικογένεια έχει τις δικές της ανάγκες και προκλήσεις. Οι παραπάνω συμβουλές αποτελούν μια καλή αφετηρία, αλλά είναι σημαντικό να προσαρμόζονται στις συγκεκριμένες συνθήκες κάθε οικογένειας.

Οι μονογονεϊκές οικογένειες μπορούν να αντιμετωπίσουν προκλήσεις, αλλά με τη σωστή στήριξη και τις παραπάνω πρακτικές συμβουλές, μπορούν να δημιουργήσουν λειτουργικές και ευτυχισμένες οικογένειες για τα παιδιά τους.